ग्रुप डिस्कशन...

ग्रुप डिस्कशनमध्ये तुम्ही गप्पच बसता? किंवा उठून दिसायचं म्हणून खूप बोलता, दुसर्‍यांना संधी न देता आपलेच विचार रेटायला लागता?

मग अवघड आहे, तुमचं सिलेक्शन होणं.

‘‘नोकरीच्या निवड प्रक्रियेमध्ये गटचर्चा एवढी महत्त्वाची का मानली जाते? विद्यार्थी अभ्यासात हुशार असतात. गटचर्चेमध्ये एखादा मुलगा नाही चांगला बोलला तर काय फरक पडतो? कसं बोलायचं हे त्याला नंतरही शिकवता येईल?’’ -एका कॉलेजमधील प्राध्यापक मला विचारत होते.

‘‘कसं बोलायचं, हे नक्कीच शिकवता येईल, पण काय बोलायचं, केव्हा बोलायचं, हे नाही शिकवता येणार.’’- मी त्यांना उत्तर दिलं.

ग्रुप डिस्कशन अथवा गटचर्चा ही नोकरीसाठीच्या निवडप्रक्रियेमधील एक महत्त्वाची पायरी असते. 

या गटचर्चेमध्ये काय बघितलं जातं? पंधरा-वीस मिनिटांच्या समूहचर्चेत असं काय असतं की, ज्या आधारावर विद्यार्थ्यांचं करिअर अवलंबून असतं. बर्‍याचदा चांगली महाविद्यालयं विद्यार्थ्यांकडून ग्रुप डिस्कशनची तयारी करून घेतात. अर्थात, ही तयारी एवढी जास्त असते की हे विद्यार्थी तयारी करून आले आहेत हेही जाणवते आणि तयारी करून आल्यासारखी चर्चा झाली की समजायचे, काहीतरी घोटाळा नक्कीच होणार आहे. गटचर्चेआधी एखादा विषय दिलेला असतो. हा विषय कोणताही असू शकतो. एखाद्या विषयात विद्यार्थ्यांच्या नॉलेजचा आणि वाचनाचा कस लागतो. उदा. ‘भारतीय अर्थव्यवस्थेची पुढील पाच वर्षे कशी असतील?’ या विषयावर बोलताना तुम्हाला मुळातच भारतीय अर्थव्यवस्थेची माहिती असायला हवी, त्यासाठी तुमचं वाचन, अर्थव्यवस्थेबद्दल तुमची मतं आणि भविष्याबद्दलची मतं तर्कसंगत मांडता यायला हवी, ते तुम्ही कसं मांडता हे महत्त्वाचं ठरतं. दुसर्‍या प्रकारात, तुम्हाला विषयाची जाण नसली, माहिती नसली तरी, तुमच्या मतावर तुम्ही गटचर्चेमध्ये बोलू शकतात. तुमची विचार करण्याची क्षमता, थॉट प्रोसेस, विचारांची खोली आणि तुम्ही तुमची मतं कशी मांडता, लॉजिक, योग्य शब्दांचा प्रयोग, विषयातील खोली, दुसर्‍यांच्या मतांचा आदर हे सारं बारकाईनं बघितलं जातं. तुम्ही निव्वळ बोलायला लागला आणि दुसर्‍यांना संधी न देता आपलेच विचार रेटायला लागलात की समजा, तुमचं सिलेक्शन होण्याची शक्यता कमी आहे. अर्थात, तुमचे इतरही गुणधर्म येथे बघितले जातात. पण महत्त्वाचं म्हणजे टीममध्ये तुम्ही सर्वांना कसे सामावून घेता, टीममध्ये तुम्ही योग्यप्रकारे कसा भाग घेता, इतरांशी जुळवून घेण्याची तुमची तयारी आहे की नाही हेही बघितले जातं.

समूहचर्चा करणं आणि त्याची तयारी करणं ही काही फारशी कठीण गोष्ट नाही. तुम्ही एरवी तुमच्या मित्रांसोबत चर्चा करताच ना? हीच चर्चा थोडी वेगळ्या लेव्हलवर करा. एखाद्या विषयावर टिप्पणी करण्याची आपली सवय असतेच. ती व्यवस्थित मुद्देसूद, लॉजिकल करण्याची सवय लावा. बोलत राहा, घाबरू नका आत्मविश्‍वासानं आपली मतं मांडा, थोडं वाचन करा, टीव्ही बघा, इतरांची मतं विचारा. एकमेकांना बोलतं करा. इतरांची मतं पटली नाहीत तरी ऐकून घ्यायची तयारी ठेवा. शेवटी जॉबमध्येही हेच करायचं असतं.

(लोकमत ७ मार्च २०१४) 

नेटवर्किंग- तुमचे मित्र कुठे जॉब करतात?

नेटवर्किंग पाहिजे यार असं म्हणता तुम्ही, पण आहे तुमचा कॉलेजातल्या सिनिअर्सशी संपर्क? ते देतील कुणाला तुमचा रेफरन्स?

ओळखीशिवाय काम होत नाही. आमच्या ओळखी नाहीत म्हणून आम्हाला जॉब मिळत नाहीत, अशासारखी कारणं बर्‍याचदा दिली जातात.

खासगी क्षेत्रात हे खरं आहे का? ओळख म्हणजेच वशिला असं सांगण्याचा हा प्रयत्न असतो. परंतु निव्वळ ओळखीमुळे प्रोफेशनल कंपनीमध्ये जॉब मिळत नाही. तुमची ओळख आहे. परंतु आवश्यक स्कीलसेट नसेल, तर तुमची नियुक्ती होईल याची काहीच गॅरंटी नाही.

कंपन्या एखाद्या पोझिशनसाठी जेव्हा निवड प्रक्रिया राबवतात, त्यामागे एक लॉजिकल प्रोसेस असते. रेझ्युमे मागवताना, शोधताना वेगवेगळी माध्यमं वापरली जातात. रेफरन्स अथवा ओळख हा त्यापैकी एक सोर्स असतो. तुमचा सीव्ही/रिझ्यूम निवड प्रक्रियेत सामावला जाऊन तुम्हाला मुलाखतीचा कॉल येण्याची संधी मात्र ओळखीतून मिळू शकते. मुळात आपल्याला कर्मचार्‍याच्या माहितीतला, संपर्कातला गुणी माणूस कंपनीत रेफर करणं यात काही वावगं नाही, किंवा तसं केलंही जातं. ओळख फक्त मुलाखतीचं आमंत्रण देण्यापुरती, योग्य माणूस शोधण्यापुरती ही एक खिडकी असते. सांगायचा मुद्दा एवढाच की, कॉलेजमध्ये असताना आपण आपल्या किती सिनिअर्सच्या संपर्कात असतो, तुमचे सिनिअर्स कोठेतरी नोकरी करत असतील तर ते तुमचा रेफरन्स ‘रेफरल प्रोग्रॅम’मध्ये देऊ शकतील. यालाच आजच्या आधुनिक जॉब मार्केटमध्ये नेटवर्किंग म्हणतात. हे नेटवर्किंग फक्त नोकरीच नव्हे तर जॉब मिळाल्यावर प्रगतीच्या दृष्टीने महत्त्वाचं असतं.

एखादं काम करताना खूप लोकांची मदत आपल्याला घ्यावी लागते. आधुनिक कार्यसंस्कृतीमध्ये तुमच्या पॉवरपेक्षा (पदाने आलेली) तुम्ही वेगवेगळ्या लोकांसोबत किती वेगाने ओळखी करता आणि त्या ओळखीचे एखाद्या संकल्पनेत, व्यवसायात अथवा कंपनीसाठी नव्या संधीमध्ये किती रूपांतर करू शकता, हे महत्त्वाचं ठरतं.

‘तुझे मित्र किती आहेत? तू तुझा वेळ मित्रांसोबत कसा घालवतो? अनोळखी व्यक्तिसोबत ओळख करून घ्यायला तुला आवडते का?’ यासारखे प्रश्न मुलाखतीच्या वेळेस विचारण्यामागे हेच कारण असतं. बर्‍याच मानसशास्त्रीय टेस्ट घेण्याचं कारणही हेच असतं.

त्यामुळे आजच्या जगात एकटं राहून चालणार नाही, स्वत:च्या कोशात जगून जॉब मिळणार नाही. जेव्हा तुम्ही वेगवेगळ्या व्यक्तीसोबत नेटवर्किंग करता तेव्हा तुम्ही एक संधी तयार करत असता. तुमचे प्रोफेसर, सिनिअर्स प्रोजेक्टच्या वेळी संपर्कात आलेले वेगवेगळ्या कंपन्यातले, संस्थातले ऑफिसर्स, एखाद्या कार्यक्रमात भेटलेल्या व्यक्ती तुम्हाला मदत करू शकतील. तुमचं नाव एखाद्या चांगल्या जॉबसाठी सजेस्ट करू शकतील. त्यामुळे ओळखी वाढवा, त्या जपा.

एक मात्र लक्षात ठेवा नेटवर्किंग एका बाजूने होत नाही. तुम्हाला शक्य असेल, तेव्हा तुम्हीही तुमच्या मित्रांना, ज्युनिअर्सना मदत करायला विसरू नका.

नेटवर्क जितकं मोठं, संधी तितक्या जास्त, हे लक्षात ठेवा.

(लोकमत, २१ फेब्रु २०१४)

कॉलेज प्रोजेक्ट-कॉपी/पेस्टला डच्चू

प्रोजेक्ट करायचा, कॉपी /पेस्ट. ना विषयाच्या खोलात जायचं, ना अभ्यास करायचा. ज्या कंपनीत प्रोजेक्ट करायचा तिची वेबसाइटही पहायची नाही. असं काम कराल तर कोण देईल नोकरी?

पुण्यातील व्यवस्थापन आणि इंजिनिअरिंग कॉलेजमधील अनेक मुलं समर प्रोजेक्टसाठी माझ्याकडे येत असतात. टर्ममध्ये मार्क्‍स मिळवण्यापुरती एक अँक्टिव्हिटी म्हणून या सर्व प्रोजेक्टकडे बघितलं जातं. या सार्‍याचा दोष मी फक्त या मुलांना देणार नाही, पण तरीही काहीतरी चुकतंच.

तेजल आणि सुहास. अशीच एक रिक्वेस्ट घेऊन माझ्याकडे आले. एखादा विषय घेऊन प्रोजेक्ट करायचा, एवढंच त्यांच्या डोक्यात होतं. पंधरा एक दिवस कसंबसं यायचं, सर्टिफिकेट घ्यायचं आणि कुठून तरी कॉपी-पेस्ट करून प्रोजेक्ट तयारा करायचा हे एवढंच त्यांच्या डोक्यात होतं. पहिल्याच भेटीत मी त्यांना त्यांचा प्रोजेक्ट स्कोप विचारला. तेव्हा ती दोन्ही मुलं गोंधळली. म्हणाली, ‘सर मार्केट सेगमेंटेशन’वर करायचाय’ ‘अरे हो, पण तुम्ही माझ्या कंपनीचा, आमच्या प्रॉडक्ट्सचा आणि आमच्या कॉम्पिटिटरबद्दलचा काही स्टडी केला का? किंवा आमची इंटरनेट साइट तरी बघितली का? मी विचारलं.

‘नाही सर वेळच मिळाला नाही.’- ते म्हणाले.

शेवटी जेव्हा मी त्यांना माझ्या त्यांच्याकडून काय अपेक्षा आहेत, हे सांगितलं तेव्हा त्यांच्या चेहर्‍यावरची नाराजी स्पष्टपणे जाणवत होती. 

‘बापरे, एवढं सर्व करायचं?’ ही त्यांची प्रतिक्रिया होती. चुकतं ते इथंच. तेवढय़ापुरतं काहीतरी करत अनेक जण धकवून नेतात. पण कॉलेजच्या प्रोजेक्ट -असाईनमेण्टला तुम्ही जेवढं महत्त्व द्याल तेवढं ते तुमच्या करिअरच्या दृष्टीने उपयोगाचे होईल. पण तसं होत नाही. कारण प्रोजेक्ट करण्याचं महत्त्व आणि गांभीर्यच तुम्हाला कळत नाही. 

प्रोजेक्ट करताना काय होतं? तुम्ही दोन-तीन मित्र एकत्र येतात. निव्वळ मित्र म्हणून नव्हे तर प्रोफेशनल म्हणून असाईनमेण्टवर काम करता. इंडस्ट्रीमध्ये जाता तेथे वेगवेगळ्या कर्मचार्‍यांसोबत, ऑफिसर्ससोबत चर्चा करता. किंबहुना तुमच्या शैक्षणिक उद्देशासोबत तुमच्या व्यक्तिमत्त्वाचे पैलू तुम्ही तिथे तपासत असता. प्रोजेक्ट तयार करताना, त्याच्यावर काम करताना, तुमची थॉट प्रोसेस, तुमचे टीम स्किल्स आणि इतरांशी डिल करताना तुमचं कम्युनिकेशन आणि इतरांवर प्रभाव पाडण्याचे कौशल्य हे सारं उपयोगात येत असतं. यासोबतच वेगवेगळ्या अधिकार्‍यांसोबत, कर्मचार्‍यांसोबत तुमच्या ओळखी होतात. या ओळखी भविष्यात तुमच्या उपयोगात येऊ शकतात. आणि महत्त्वाचं म्हणजे मुलाखतीच्या वेळेस तुम्ही तुमच्या प्रोजेक्टबद्दल अधिकारवाणीने बोलू शकतात.

तुमचा अनुभव, तुमचं स्किल या प्रोजेक्टवरून मुलाखत घेणारा जोखत असतो. मुलाखत घेताना फ्रेशरला समजून घेण्याचा प्रोजेक्ट हे एक उत्तम माध्यम असतं. 

किंबहुना तुम्ही उत्तम प्रोजेक्ट केला तर जिथे तो प्रोजेक्ट केला ती कंपनीच तुम्हाला पुढील ऑफर देऊ शकते. 

म्हणून एकदा प्रोजेक्ट केल्यावर, तो कसा केला यावर एक छानसं प्रेझेंटेशन तयार करा, ते कंपनीतील अधिकार्‍यांना पाठवा. तुमच्या कॉलेजमध्ये शेअर करा.

हे सारं मी तेजल आणि सुहासला समजावलं. मग ते दोघे पुण्यातील पंधरा कंपन्यांच्या अधिकार्‍यांना भेटले, त्यांच्यांकडून माहिती मिळवली. माहितीचं विश्लेषण केलं, आणि कॉन्फिडेन्शियल माहिती सोडून सर्वांना एक छानसं प्रेझेंटेशन पाठवलं. दोघांनाही एका फास्ट मुव्हिंग कन्झ्युमर गुडस् कंपनीने सेल्स ट्रेनी म्हणून ऑफर दिली. 

नॉर्मल काम सर्वच जण करतात, गरज आहे थोडं एक्स्ट्रा माईल जाण्याची.!

(लोकमत १४ फेब्रु २०१४ )

कॉन्फिडन्स तो का नसतो? कुठून येतो?

श्रीरंग पडबिद्रीकर नावाचा उमेदवार माझ्यासमोर गोंधळून बसला आहे. बिचारा किंचित घाबरलेला, उगाचच. हाताची चाळवाचाळव आणि माझ्या केबिनमध्ये उगाचच चौफेर नजर फिरवतोय. त्याच्या डोक्यावरचं टेन्शन कमी करावं. या उद्देशानं मी श्रीरंगाला विचारलं, ‘काय श्रीरंग कसा आहेस?’ 

‘ठीक आहे सर’ तो. त्याला अजून कम्फर्टेबल बनवावं या उद्देशानं मी परत प्रश्न केला ‘का रे ठीक? चांगला नाहीस?’ तो कसानुसा हसला. म्हणाला, ‘बरा’.

मी हसलो. तोही हसला. 

‘तुझ्या या बायोडेटावर तुझी संपूर्ण माहिती आहे. चांगली आहे, पण तू जर तुझ्याबद्दल थोडी माहिती सांगितलीस तर बरं होईल.’ मी त्याला अजून कम्फर्टेबल करण्याच्या उद्देशानं विचारलं.

मुलाखत घेणारी व्यक्ती ही कोणत्या तरी परग्रहावरून आलेली असते आणि ती खूप दृष्ट असते, असा एक समज उमेदवारांमध्ये असतो. याच समजातून बिचारे मुलाखतीच्या आधीच स्वत:चा आत्मविश्वास गमावून बसतात. अर्थात, उमेदवाराला छळणारी मंडळीही असतात. पण आता तर अशा मुलाखतकर्त्याला ‘मुलाखती कशा घ्याव्यात’ याचं प्रशिक्षणही अनेक संस्था देत असतात.

माझा आजवरचा मुलाखती घेतानाचा अनुभव मात्र एकच सांगतो, जवळपास ६0-७0 टक्के मराठी मुलं ही मुलाखत देताना आत्मविश्वासाअभावी मागे पडतात. मुलाखत देताना जो आत्मविश्वास उमेदवारांमध्ये अपेक्षित असतो, तो न दाखवल्यामुळे पहिल्या काही सेकंदामध्ये स्वत:बद्दलचं निगेटिव्ह मत तयार करून बसतात.

मागच्या लेखात आपण ‘स्वत:बद्दल’च्या माहितीबद्दल वाचले असेलच. स्वत:विषयी काहीही सांगताना तुम्हाला विचार करावा लागतो. तो विचार झाला की जे आहे ते आत्मविश्वासानं सांगता यायला हवं. शहरातील मुलं, वेगवेगळ्या प्रांतातून आलेल्या हिंदी भाषिक मुलांमध्ये एक प्रकारचा आत्मविश्वास आलेला असतो. हाच आत्मविश्वास मराठी मुलं, स्पेशली ग्रामीण भागातून आलेल्या मुलांमध्ये कमी पडतो. माझंच उदाहरण सांगतो, मी पहिल्यांदा विदर्भातील एक छोट्या खेड्यातून नाशिकसारख्या शहरात अकरावीला प्रवेश घेतला. तेव्हा माझा आत्मविश्वास कधी कधी मला दगा देत असे. इंग्रजी माध्यमात शिकलेले, फाडफाड इंग्रजी बोलणारे विद्यार्थी बघितले की, मी कोशात जायचो; पण जेव्हा माझ्यापेक्षा मठ्ठ मुलं पुढं जायला लागली, तेव्हा लक्षात आलं, काहीतरी गडबड आहे. मी कॉलेजमधील वेगवेगळे फोरम्स जॉईन केले. व्यक्तिमत्त्व विकासावर काम करणार्या एका जागतिक संघटनेत कार्यकर्ता म्हणून काम करू लागलो. हळूहळू माझा आत्मविश्वास वाढू लागला.

आत्मविश्वास ही एका दिवसात वाढणारी गोष्ट नाही. तो तुमच्या व्यक्तिमत्त्वाचा भाग असावा लागतो. आणि हा आत्मविश्वास जेव्हा तुम्ही स्वत:ला जगासमोर, समाजासमोर मुलाखतीमध्ये जेवढय़ा आत्मविश्वासाने तुम्ही सामोरे जाता, तेवढय़ा टक्क्याने तुमची सिलेक्ट होण्याची शक्यता जास्त असते. मला खूपदा प्रश्न पडतो की, आपल्याकडे ज्या काही गुण/गोष्टी असतात त्याचा उपयोग आपल्याला करता यायला हवा, तो आपण का करत नाही? घाबरत, चाचपडत वागून तुम्ही पुढे येणार नाही.

श्रीरंग पडबिद्रीकरनं याचं आत्मविश्वासावर काम केलं. तो कमावला. पहिली मुलाखत त्याची फेल गेली, पण आता तो एका मल्टिनॅशनलमध्ये प्रॉडक्शन इंजिनिअर म्हणून काम करतोय. तुमची संधीही तुम्हाला अशीच गवसू शकेल. 

(लोकमत, ३१ जाने २०१४ )